Stanowisko Zarządu Stowarzyszenia „Metropolia Warszawa” w sprawie kluczowych postulatów dot. Wieloletnich Ram Finansowych Unii Europejskiej na lata 2028-2034
W związku z trwającym procesem przygotowania ram legislacyjnych dot. Wieloletnich Ram Finansowych Unii Europejskiej na lata 2028-2034 oraz znaczeniem środków budżetowych UE dla rozwoju metropolii warszawskiej, Zarząd Stowarzyszenia „Metropolia Warszawa” przedstawia kluczowe postulaty w tym zakresie.
Kolejny budżet UE będzie musiał uwzględniać nowe uwarunkowania i wyzwania stojące przed Unią, zwłaszcza w obszarze bezpieczeństwa i obrony. Wkład UE w polityki i projekty rozwojowe powinien pozostać na wysokim poziomie, jako główny czynnik budujący pozytywne nastawienie społeczne do Unii. Polityka spójności oraz fundusze dla miast i obszarów metropolitalnych powinny nadal odgrywać kluczową rolę – zarówno w ramach polityki spójności, jak i poza nią.
1. Alokacja środków UE w kolejnej perspektywie budżetowej powinna obejmować dodatkową pulę środków dla Polski i państw tzw. „wschodniej flanki” na rekompensatę wydatków na zbrojenia, ponoszonych przez te państwa.
Kształtując alokację środków Unii Europejskiej dla Polski i innych państw „wschodniej flanki” w ramach budżetu na lata 2028-2034, należy uwzględnić ich aktualną sytuację geopolityczną. W szczególności Polska i wyżej wymienione państwa odgrywają istotną rolę w kontekście zagrożenia ze strony Rosji. Ich strategiczne położenie geograficzne ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa całej Europy. Broniąc granic UE Polska przeznacza ponadprzeciętne wydatki na obronność (około 5% PKB), co wyczerpuje zasoby krajowe, które mogłyby zostać przeznaczone na politykę rozwojową.
2. Konieczne jest zapewnienie odpowiednich środków unijnych na kontynuację realizacji dużych projektów inwestycyjnych w miastach i obszarach metropolitalnych, utworzenie dedykowanego instrumentu dla miast/obszarów metropolitalnych w wysokości co najmniej 10% alokacji funduszy strukturalnych oraz zapewnienie odpowiedniej roli miast/obszarów metropolitalnych w systemie wdrażania funduszy.
Miasta i obszary metropolitalne powinny mieć zagwarantowane finansowanie inwestycji kluczowych dla ich rozwoju, co oznacza również przeznaczenie odpowiednich środków z Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego. Polskie metropolie zamieszkuje około jednej trzeciej ludności kraju, koncentrują one znacznie ponad połowę pracujących w Polsce i wytwarzają blisko dwie trzecie PKB kraju. Oznacza to, że dla zapewnienia ich konkurencyjności na poziomie europejskim i globalnym konieczne są dalsze inwestycje.
Biorąc pod uwagę społeczno-ekonomiczną i rozwojową rolę obszarów metropolitalnych, proponujemy zatem kontynuację wsparcia w ramach tego instrumentu, który mógłby zostać wykorzystany do finansowania takich obszarów jak:
- zielona transformacja miejska
- zrównoważona mobilność miejska
- infrastruktura społeczna
- wsparcie przedsiębiorczości
- integracja społeczna.
Należy również uwzględnić wewnętrzne zróżnicowanie obszarów metropolitalnych. Z tego powodu postuluje się pewną elastyczność w definiowaniu celów rozwojowych funduszy UE na poziomie strategii metropolitalnych.
Proponujemy również wyznaczenie władz miejskich/metropolitalnych na poziomie legislacyjnym UE jako odpowiedzialnych za programowanie i wybór projektów. Konieczne jest również włączenie obszarów metropolitalnych jako stron w negocjacjach programów regionalnych z Komisją Europejską, w szczególności w odniesieniu do alokacji opartych na strategiach rozwoju (np. strategiach ZIT) danego obszaru metropolitalnego.
3. Z uwagi na szczególną rolę Funduszu Spójności, powinien on utrzymać ten sam poziom (stopę) współfinansowania dla całego państwa członkowskiego, bez rozróżnienia na kategorie regionów.
Źródło to ma na celu finansowanie infrastruktury o znaczeniu krajowym, a nawet ponadnarodowym lub paneuropejskim, a nie tylko regionalnym lub lokalnym. Dziedziny wymagające szczególnego finansowania z tego źródła obejmują zieloną transformację i politykę mobilności – w tym transport miejski.
4. Kluczowe znaczenie ma utrzymanie zasady dzielonego zarządzania funduszami.
Zarówno na szczeblu państw członkowskich, jak i lokalnym, władze regionalne powinny zachować możliwość programowania i zarządzania funduszami przyznanymi swoim regionom, zgodnie z zasadami partnerstwa i subsydiarności, w stosownych przypadkach z udziałem władz metropolitalnych. W ciągu kilku perspektyw finansowych polityka spójności i polityka regionalna UE opierała się na współzarządzaniu i subsydiarności, co zadecydowało o wysokiej efektywności funduszy UE, m.in. poprzez precyzyjną identyfikację potrzeb społeczności regionalnych i lokalnych w UE. Ponadto rozproszona odpowiedzialność operacyjna jest zgodna z demokratycznym charakterem społeczeństw europejskich i przynajmniej częściowo zdecentralizowaną władzą polityczną. To podejście stanowi podstawę skutecznych działań, mających na celu poprawę jakości życia mieszkańców UE i jej rozwoju społeczno-gospodarczego. Potencjalna centralizacja funduszy polityki spójności i polityki regionalnej niesie ze sobą ryzyko ograniczenia skuteczności tych polityk UE pomimo pozornych uproszczeń, które – wbrew oczekiwaniom – mogą nie prowadzić do przyspieszenia absorpcji funduszy.
5. Postulujemy utrzymanie stopy współfinansowania dla Regionu Warszawskiego Stołecznego na poziomie 50%.
Dążąc nie tylko do utrzymania, ale także wzmacniania konkurencyjności Europy, niezbędne są inwestycje nie tylko w regiony słabiej rozwinięte czy tzw. regiony przejściowe, ale także regiony lepiej rozwinięte w ujęciu stastystycznym, stosowanym przez UE do programowania funduszy polityki regionalnej. Jednocześnie należy pamiętać, że regiony te są w skali wszystkich państw członkowskich mocno zróżnicowane pod względem przestrzennym i społeczno-gospodarczym. Metropolia warszawska, zakwalifikowana do tej kategorii regionów europejskich, jest bardzo liczna pod względem ludnościowym, grupując w swoich granicach aż siedemdziesiąt gmin ramach w dziewięciu powiatów, a jednocześnie cechuje się bardzo istotnym zróżnicowaniem wewnętrznym, także pod względem potencjału finansowego.
W związku z powyższym postulujemy utrzymanie stopy współfinansowania projektów ze środków funduszy UE dla metropolii warszawskiej, jako regionu statystycznie lepiej rozwiniętego, na poziomie 50% kosztów kwalifikowalnych, analogicznie jak w ramach finansowych na lata 2021-2027. Takie działanie pozwoli m.in. na częściową mitygację trudności z realizacją inwestycji rozwojowych, z którymi boryka się istotna część jednostek samorządowych w wyniku ograniczonych możliwości budżetowych.