Stanowisko Zarządu Stowarzyszenia Metropolia Warszawa dotyczące projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast

Zarząd Stowarzyszenia „Metropolia Warszawa” pozytywnie odnosi się do inicjatywy przygotowania projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast (dalej: projekt ustawy), jednocześnie wskazując swoje wątpliwości i uwagi w tym zakresie.

Projekt ustawy odpowiada na realną i od lat sygnalizowaną potrzebę systemowego uregulowania współpracy ponadlokalnej w Polsce. Stanowi również ważny krok w kierunku wzmocnienia koordynacji działań na obszarach funkcjonalnych miast, w tym obszarach metropolitalnych. W obecnym kształcie może stanowić narzędzie umożliwiające wdrożenie rozwiązań dedykowanych metropoliom, co dodatkowo przemawia za koniecznością jego dalszej, konstruktywnej analizy.

Niemniej niektóre z obecnych zapisów projektu ustawy są problematyczne do wdrożenia w metropolii warszawskiej lub nie wykorzystują jej potencjału. Kluczowe kwestie, o których zmiany postulujemy to:

• wskazanie wprost możliwości organizowania ptz przez miasto centralne – poprzez doprecyzowanie obecnych zapisów lub – w przypadku braku zgody na dokonanie takiej zmiany – dodanie oddzielnych rozwiązań dla związku rozwojowego, którego miastem centralnym jest miasto stołeczne Warszawa;
• wprowadzenie do katalogu zadania dot. rozwoju społeczno-gospodarczego.

Dedykowane rozwiązania dla metropolii warszawskiej

Obszary funkcjonalne miast w Polsce cechują się istotnym zróżnicowaniem pod względem struktury przestrzennej, potencjału demograficznego, uwarunkowań społeczno-gospodarczych oraz skali mobilności. Próba uregulowania w jednej ustawie rozwiązań dedykowanych zarówno największym obszarom metropolitalnym (takim jak Warszawa, Wrocław, Kraków czy Poznań), jak i mniejszym ośrodkom miejskim, wymaga wprowadzenia mechanizmów elastycznych, umożliwiających dostosowanie rozwiązań do lokalnej specyfiki.

Metropolia warszawska od 2018 roku stanowi wyodrębnioną jednostkę statystyczną NUTS 2 składającą się z 79 jednostek samorządu terytorialnego, co potwierdza jej odrębność funkcjonalną i rozwojową^[1]. Jest obszarem, który w 2024 roku wytworzył 18,5% PKB Polski.

Zgodnie z opublikowanym we wrześniu 2025 r. raportem GUS: „Transport – wyniki działalności w 2024 r.^[2]”, szacuje się, że w całym kraju transportem kolejowym przewieziono ponad 400 mln pasażerów. Udział samorządowych spółek kolejowych będących przewoźnikami w województwie mazowieckim, tj. KM, SKM, WKD, wynosi prawie 22% wszystkich podróży koleją w Polsce i w dużej mierze jest generowany na obszarze metropolii warszawskiej. Dodatkowo taborem komunikacji miejskiej przewieziono w Polsce ponad 3,4 mld pasażerów. Znaczna liczba tych przewozów miała miejsce w metropolii warszawskiej – tylko ZTM Warszawa, który jest organizatorem ptz w Warszawie oraz części metropolii warszawskiej obsłużył prawie 1 miliard pasażerów. Oznacza to, że blisko ⅓ wszystkich przewozów w komunikacji miejskiej oraz ponad ¼ wszystkich przewozów transportem zbiorowym w Polsce odbywa się w Warszawie i metropolii warszawskiej.

Mieszkańcy podróżują pomiędzy powiatami i gminami metropolii warszawskiej nie tylko w celach zawodowych czy edukacyjnych, ale również by skorzystać z innych usług publicznych związanych ze zdrowiem, sportem czy kulturą. Oczekują oni przede wszystkim dostępnej, atrakcyjnej cenowo usługi transportowej wysokiej jakości oraz ograniczenia wykluczenia komunikacyjnego na obszarze mniej zamożnych gmin. Aby osiągnąć ten cel potrzebna jest konkurencyjna oferta przewozowa oraz integracja taryfowo-biletowa w ramach transportu autobusowego i kolejowego.

System transportu Warszawy i metropolii warszawskiej obejmuje: ok. 1900 autobusów, 604 tramwaje, 102 pociągi metra oraz ponad 300 pociągów SKM, KM i WKD,  zapewniając codzienną obsługę dla obszaru, na którym zameldowane (faktyczna liczba użytkowników jest jeszcze wyższa) jest 2,7 mln mieszkańców. Jednocześnie oferowana usługa jest bardzo wysoko oceniana przez użytkowników – ok. 85-90%  mieszkańców oceniło dobrze lub bardzo dobrze funkcjonowanie komunikacji miejskiej w Warszawie.

Fakt codziennego, efektywnego funkcjonowania, poczynione wielomiliardowe inwestycje
w infrastrukturę i tabor, a także unikalność warszawskiego systemu transportowego (choć dotyczy to każdego innego systemu transportowego dużego miasta metropolitalnego) powoduje, że przyjmowane na poziomie ustawowym rozwiązania powinny uwzględniać nie tylko sytuacje potencjalnie mogące się wydarzyć w przyszłości, ale również odnosić się do konkretnych, już funkcjonujących rozwiązań, skupionych w największych miastach Polski, w tym w m.st. Warszawie.

Obecnie projekt ustawy wymaga korekty w szczególności w zakresie zadań związanych z transportem publicznym, planowanym do realizacji na obszarze metropolii – aktualne zapisy nie odpowiadają na potrzeby metropolii warszawskiej.

• Szczególnie brakuje wskazania, że publiczny transport zbiorowy może być organizowany przez sam związek lub przez miasto centralne – przy czym powinno to dotyczyć wyłącznie połączeń o charakterze metropolitalnym. W metropolii warszawskiej proponowany projekt ustawy będzie można wdrożyć tylko w przypadku, gdy to miasto centralne będzie organizatorem ptz dla metropolitalnych przewozów pasażerskich.
• Szczególne wątpliwości budzi możliwość zlecania usług transportowych przez związek rozwojowy w trybie in-house, spółkom których udziałowcem jest np. m.st. Warszawa. Niedopuszczalne jest rozwiązanie, w którym wspólny organizator transportu publicznego dla połączeń lokalnych (wewnątrz Warszawy) i ponadlokalnych (na obszarze związku rozwojowego) nie będzie mógł korzystać ze swoich zasobów w trybie in-house, ponieważ bez udziału tych spółek nie ma możliwości stworzenia efektywnego systemu transportu ponadlokalnego. Dodatkowo w ramach zawartych umów przewozowych, to m.st. Warszawa jest stroną wieloletnich umów wykonawczych, dzięki którym możliwe jest zaciąganie kredytów przez spółki transportowe. Ustawa nie odnosi się do takich kwestii, które są istotne w przypadku związku rozwojowego, gdzie m.st. Warszawa jest miastem centralnym.
• Aktualnie w projekcie ustawy zadaniem własnym związku rozwojowego jest integracja organizatorów ptz, uchwalanie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego, planowanie i koordynacja rozwoju sieci transportowej – zapisy w projekcie ustawy dot. roli związku jako organizatora ptz są niekompletne i niejasne. Zadania własne związku rozwojowego powinny zostać uzupełnione m.in. o organizację metropolitalnych przewozów pasażerskich oraz o ustanowienie zintegrowanego systemu taryfowo-biletowego.
• W katalogu zadań brak jest ujęcia rozwoju społeczno-gospodarczego jako zadania własnego związku rozwojowego. Jest to zadanie które na poziomie metropolitalnym powinno być realizowane aby wzmacniać potencjał zarówno m.st. Warszawy, jak i innych JST metropolii warszawskiej.

Obecne zapisy projektu ustawy wymagają uszczegółowienia, aby w pełni uwzględniały specyfikę i realne możliwości wdrożeniowe dla metropolii warszawskiej.

W załączniku znajduje się szczegółowe zestawienie uwag Stowarzyszenia „Metropolia Warszawa” do projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast.

Załączniki:

1. Uwagi do projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast

[1] Zmianę wprowadzono Rozporządzeniem Komisji (UE) 2016/2066 z dnia 21 listopada 2016 r.

[2] https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/transport-i-lacznosc/transport/transport-wyniki-dzialalnosci-w-2024-r-,9,24.ht

Stanowisko_Zarządu_SMW_23.02.2026 – wersja dostępna cyfrowo

Stanowisko_Zarządu_SMW_23.02.2026 – wersja z podpisem

Stanowisko Zarządu Stowarzyszenia „Metropolia Warszawa” dotyczące projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast, zostało przyjęte Uchwałą nr 5/2026 Zarządu Stowarzyszenia „Metropolia Warszawa” z dnia 23 lutego 2026 r.